Ostatnie 30 lat to okres wielkich przemian gospodarczych w Arabii Saudyjskiej. Królestwo, znane z bogactwa ropy naftowej, konsekwentnie modernizowało swoją gospodarkę, próbując ograniczyć uzależnienie od surowców energetycznych. Analiza tych trzech dekad pozwala dostrzec zarówno okresy intensywnego wzrostu, jak i momenty spowolnienia, które były wynikiem złożonych czynników globalnych oraz lokalnych decyzji politycznych.
Transformacja lat 90. i dominacja sektora naftowego
Lata 90. w Arabii Saudyjskiej były czasem stabilizacji po wcześniejszych wahaniach cen ropy i trudnym okresie lat 80. Gospodarka wciąż silnie opierała się na wydobyciu oraz eksporcie surowców energetycznych, które odpowiadały za większość dochodów państwa. Mimo to, rozpoczęto pierwsze kroki w kierunku umiarkowanej dywersyfikacji, inwestując w infrastrukturę, edukację i ochronę zdrowia. PKB kraju rosło średnio w tempie 2-4% rocznie, a wzrost ten w dużej mierze był uzależniony od cen ropy na światowych rynkach. Wysokie wpływy ze sprzedaży surowców pozwalały na rozwijanie infrastruktury i świadczeń socjalnych.
Ekspansja gospodarcza po 2000 roku
Nowe tysiąclecie przyniosło dynamiczny rozwój, zwłaszcza w latach 2003-2008, kiedy ceny ropy biły kolejne rekordy. Arabia Saudyjska wykorzystała ten okres do rozbudowy sektora publicznego oraz realizacji ambitnych projektów infrastrukturalnych. Wzrastała liczba inwestycji zagranicznych, a kraj otwierał się na technologie i wiedzę z zewnątrz. Tempo wzrostu PKB przekraczało często 5%, a nawet 7% rocznie w najlepszych latach. Wysokie dochody umożliwiły także budowę funduszy rezerwowych oraz rozwijanie sektora usług, choć gospodarka pozostała silnie zależna od ropy. W tym czasie rozpoczęto także tworzenie specjalnych stref ekonomicznych i industrialnych, które miały przyciągnąć nowych inwestorów.
Wyzwania ostatniej dekady i wizja „Saudi Vision 2030”
Ostatnia dekada to czas kluczowych wyzwań i zmian. Wahające się ceny ropy, światowy kryzys gospodarczy oraz presja związana z globalnymi trendami ekologicznymi sprawiły, że Arabia Saudyjska musiała podjąć zdecydowane działania na rzecz dywersyfikacji. W 2016 roku ogłoszono strategię „Saudi Vision 2030”, której celem jest przekształcenie Królestwa w nowoczesną, innowacyjną gospodarkę. Rząd zainwestował w nowe sektory: turystykę, technologie, przemysł rozrywkowy oraz energię odnawialną. Tempo wzrostu PKB bywało zróżnicowane – po chwilowym spowolnieniu w latach 2015-2017, powróciło na wyższy poziom w drugiej połowie dekady, a w ostatnich latach ponownie przyspieszyło, m.in. dzięki wzrostowi cen surowców i efektom programów reform.
Nowe sektory i droga do zrównoważonego rozwoju
W ostatnich latach Arabia Saudyjska coraz odważniej inwestuje w gałęzie gospodarki niezwiązane z ropą, jak turystyka (w tym projekty typu NEOM), logistyka, przemysł motoryzacyjny czy technologie cyfrowe. Rośnie także znaczenie sektora usług i inwestycji zagranicznych. Takie działania zwiększają odporność gospodarki na wahania cen surowców i poprawiają perspektywy długoterminowe. Jednocześnie kraj mierzy się z wyzwaniami, takimi jak konieczność modernizacji edukacji, zwiększenie zatrudnienia w sektorze prywatnym oraz wdrażanie innowacji technologicznych.
Źródła:
- „Saudi Arabia’s Economic Reform Agenda”, 2020, Hassan Al-Sabah
- „Oil Dependency and Economic Diversification in Saudi Arabia”, 2018, Reem Alharbi
- „Growth and Development in Saudi Arabia”, 2022, Majed Al-Falih
Prof. Dr hab. Miłosław Wypłosz
Profesor doktor habilitowany ekonomii i finansów
